ADHD اختلالي است كه در آن پُرتحركي، بيتوجهي و رفتارهاي ناگهاني بيشتر و شديدتر از كودكان ديگر وجود دارد...
تعريف:
ADHD اختلالي است كه در آن پُرتحركي، بيتوجهي و رفتارهاي ناگهاني بيشتر و شديدتر از كودكان ديگر وجود دارد. حدود 12-7 درصد كودكان به اين بيماري مبتلا هستند و در پسرها شايعتر است. ممكن است در بعضي بيشتر علائم پرتحركي و رفتارهاي ناگهاني و در بعضي بيشتر علائم بيتوجهي به چشم بخورد. علائم اين بيماري قبل از 7 سالگي شروع ميشود ولي اغلب در دوران مدرسه مشكلات جدي ايجاد ميكند و مورد توجه قرار ميگيرد.
علّت:
اين بيماري سالهاست كه شناخته شده و عوامل متعدّدي در ايجاد آن نقش دارند. به نظر ميرسد علت آن بيشتر به نقص در تكامل سيستم اعصاب مربوط باشد. كودكان مبتلا احتمالاً در قسمتهايي از مغز كه مسئول توجه، تمركز و تنظيم فعاليتهاي حركتي است دچار نقائص جزئي هستند. توارث و ژنتيك نيز در اين بيماري 80-70% نقش مهمي دارد. همچنين در بعضي موارد در جريان حاملگي يا زايمان يا پس از آن صدمات جزئي به ساختمان مغز وارد ميشود كه ميتواند باعث اين مشكل گردد.
بر خلاف برخي تصورات چگونگي روشهاي فرزندپروري والدين در ايجاد بيماري نقشي ندارد، اگر چه برخورد و مواجهه مناسب والدين با نشانههاي بيماري و اختلالات رفتاري ناشي از آن ميتواند در كنترل علائم و جلوگيري از عوارض بعدي مؤثر باشد.
علائم:
مشكل اصلي كودكان ADHD عدم توانايي آنها در حفظ و تنظيم رفتارشان است، در نتيجه اغلب نميتوانند رفتار مناسبي كه لحظه به لحظه با شرايط محيط هماهنگ باشد نشان دهند. خوابيدن و غذا خوردن آنها منظم نيست. به نظر ميرسد در همه چيز دخالت ميكنند و مراقبت دائمي نياز دارند. از نظر هيجاني ثبات ندارند، ناگهان ميخندند يا گريه ميكنند و رفتارشان غيرقابل پيشبيني يا ارزيابي است. سريع از كوره درميروند و نميتوانند پيامدهاي رفتارشان را پيشبيني يا ارزيابي نمايند. در فعاليتهاي خطرناك شركت ميكنند و احتمال صدمه ديدن آنها زياد است. قبل از فكر كردن عمل ميكنند، قبل از پايان سؤال جواب ميدهند، اشياء را پرتاب ميكنند و ناخواسته به ديگران صدمه ميزنند. پُرفعاليت و پُرتحرك هستند، هر لحظه در حال رفتن هستند، انگار موتوري درون بدن آنهاست كه آنها را به حركت دائمي مجبور ميكند، نميتوانند آرام بنشينند و بيقرارند.
اختلال تمركز اين كودكان در كارهايي كه فعاليت دائم و جدي مغزي لازم دارد به چشم ميخورد. آنها ممكن است در تماشاي تلويزيون، بازي با كامپيوتر و فعاليتهاي لذت بخش به كودكان ديگر شبيه باشند ولي در كارهايي كه فعاليت مداوم مغزي و تمركز لازم دارد (مانند انجام تكاليف درسي) تفاوت آنها با كودكان ديگر نمايان ميشود. به نظر ميرسد مغز آنها اطلاعات محيطي را بيش از حد لازم ميگيرد يعني در انتخاب و توجه به اطلاعات لازم و بيتوجهي و حذف اطلاعات بدرد نخور ضعف دارد.
رعايت قوانين منزل و مدرسه براي آنان مشكل است و براي پيروي از قوانين توجه بيشتري لازم دارند. فقط به آنچه در همين لحظه رخ ميدهد توجه ميكنند و نميتوانند براي رسيدن به اهداف دراز مدت برنامهريزي داشته باشند. در انجام تكاليف مدرسه، تمركز روي درس، رعايت قوانين مدرسه و داشتن روابط اجتماعي مناسب با همكلاسيها مشكل دارند.
عوارض:
رفتار كودكان ADHD روي عملكرد آنها در خانواده، اجتماع، مردم و مدرسه تأثير سوء ميگذارد و باعث واكنشهاي منفي اطرافيان، خانواده، كاركنان مدرسه و همسالان ميشود. اين رفتارها در مدرسه و محيطهاي اجتماعي مشكل ايجاد ميكند و باعث كاهش اعتماد به تواناييهاي خود و احساس بيكفايتي در اين كودكان ميگردد، آنها را از مدرسه و اجتماع متنفّر ميكند و زندگي را براي آنان مشكل ميسازد. كودكان طبيعي به علت رفتارهاي مناسب و موفقيتهاي تحصيلي و اجتماعي زمينه زيادي براي تشويق شدن دارند و همين تشويقها موجب پرورش اعتماد به تواناییهای خود و عزت نفس در آنها ميشود ولي كودكان ADHD كمتر به اين موفقيتها دسترسي پيدا ميكنند. كودكان ADHD ممكن است به صورت ثانويه دچار اختلالات ارتباطي، مشكلات تحصيلي، اضطراب، افسردگي و بزهكاري گردند.
سيــر:
سير ADHD متنوع است. بهبودي در صورت وقوع معمولاً بين 12 تا 20 سالگي رُخ ميدهد و بهبودي قبل از 12 سالگي نادر است. گاهي علائم در بلوغ بهبود پيدا ميكند و گاهي نيز تا بزرگسالي ادامه مييابد. با افزايش سن پُرتحركي كمتر ميشود ولي اختلال تمركز و رفتارهاي ناگهاني ميتواند باقي بماند. در 40 تا 60 درصد موارد علائم تا بزرگسالي ادامه مييابد. بدون درمان تنها يك سوم تا نصف كودكان ADHD ميتوانند با علائم خود در زندگيشان منطبق شوند و باقي آنها مستعد بروز مشكلات ثانويه خواهند بود.
اختلالات همراه شايع:
اختلال وسواس اجبار: اختلال وسواس از اختلالات شايعي است كه همراه با اختلال ADHD ديده ميشود و ممكن است به صورت حساسيت بيش از حد به آلودگي و شستشوي مكرر و طولاني تظاهر نمايد. گاهي وسواس خود به صورت كندي در انجام فعاليتها و تكاليف و رعايت بيش از حد نظم و ترتيب نشان ميدهد و يا رفتارهاي تكراري مثل شمردن، چك كردن، مرتب كردن و پرسيدن سؤالات تكراري را شامل ميشود.
اخلال تيك: اختلالي است كه با پرشهاي ناگهاني عضلات حركتي مثل پلك زدن، كج كردن بيني و يا خارج ساختن ناگهاني صداهايي از گلو مانند سرفه يا صاف كردن صدا و …مشخص ميشود. بيشتر تيكها به صورت حركتي هستند و شكل آنها به مرور زمان تغيير مييابد.
اختلال خلقي: اختلال خلقي نظير افسردگي و اختلال دوقطبي ممكن است همراه با ADHD ديده شود كه گاه تفكيك علائم آن از ADHD دشوار ميباشد. در افسردگي كودك تحريكپذير، بيحوصله، كم تمركز و گوشهگير ميشود، از فعاليتهاي قبلي لذت نميبرد و از نظر تحصيلي افت ميكند.
اخلال اضطرابي: علائمي چون ناخن جويدن، اضطراب جدايي، حملات هراس و ترس از موارد خاص مانند حيوانات، تاريكي، موجودات خيالي، مشكلات خواب و علائم جسماني مانند تپش قلب، سردرد و دل درد، تعريق و … مواردي از اضطراب هستند كه در بسياري از كودكان بيش فعال گزارش ميشود.
اختلال يادگيري: اختلالات يادگيري نظير اختلال خواندن، اختلال بيان نوشتاري و اختلال رياضي نيز از ديگر اختلالات شايع همراه ADHD است كه جدا از مشكلات تحصيلي ناشي از كم توجهي و فراموشكاري، احتياج به درمان و روشهاي آموزشي ويژه دارد.
ساير موارد: اختلالات ديگري كه به صورت شايع همراه با ADHD ديده ميشود عبارتند از: اختلال سلوك، اختلال رفتار مقابلهاي و اختلال هماهنگي حركتي.
درمان موفق ADHD زماني انجام ميگيرد كه اختلالات همراه نيز شناخته شوند و مورد توجه و مداخله مناسب قرار گيرند. بنابراين گاه پزشكان ناگزيرند از داروهاي متعدد براي كنترل مجموعه علائم بيمار استفاده كنند.
درمان:
درمانهايي را كه براي كودكان ADHD به كار ميرود ميتوان به چهار دسته تقسيم نمود:
1- آموزش والدين
2- آموزش آموزگاران
3- فراهم كردن كلاسهاي مخصوص
4- تجويز دارو
آموزش والدين و آموزگاران بخش مهمي از درمان را تشكيل ميدهد و شامل دو جزء است:
1- آموزش براي شناخت بيماري
2- آموزش براي برقراري سيستمهاي رفتار درماني.
والدين بايد اين بيماري را به عنوان يك نقص رشدي تكامل مغز بشناسند و به كودك خود به ديد كودكي تنبل، نافرمان، شرور و فضول كه اگر بخواهد ميتواند رفتاري طبيعي داشته باشد نگاه نكنند، بلكه او را كودكي بدانند كه تلاش ميكند با ناتواني خود كه از حوزه تسلط او خارج است،كنار بيايد.
والدين بايد سرنخهاي ديگري براي تشويق، تقويت اعتمادبهنفس و ايجاد احساس موفقيت در كودكشان بيايند. فعاليتهاي ورزشي، هنري، صنعتي، كلوپها، پيشآهنگي و ... ميتواند فرصتهايي براي نمايان كردن تواناييهاي اين كودكان ايجاد نمايد. اين فعاليتها بالطبع تشويق بيشتري به دنبال دارد و ميتواند آثار منفي حاصل از تجربههاي بد قبلي (شكستها، طردشدگيها، تنبيهها و ...) را بكاهد و جايگزين آن گردد. البته والدين نبايد تصور كنند كه كودكانشان به دليل بيماري مسئول اعمال خلاف خود نيستند، بلكه كودك بايد خلافش را جبران نمايد. آنها بايد بدانند كودكشان عليرغم بعضي ناتوانيها، ميتواند در بعضي جنبهها بسيار توانا باشد بنابراين بايد با كمك به اين جنبهها حس اعتمادبهنفس، مسئوليتپذيري، تسلط و مهارت را در او پرورش داد.
براي آن كه كودكان ADHD قوانين را بياموزند و از آن پيروي نمايند لازم است قوانين را براي آنها واضحتر، در فواصل كمتر و با تكرارهاي بيشتر بيان كنيم و سيستم تشويق و تنبيهي قويتر را با آن همراه نماييم.
افراد مبتلا اين نقص تكاملي نورولوژيك را هميشه همراه خواهند داشت، از درمانهاي موجود هيچكدام مشكل مغزي موجود را درمان نميكند و شفاي دايمي عملاً وجود ندارد ولي ميتوان در كاهش علايم و عوارض و افزايش موفقيت در زندگي آنها قدمهاي بزرگي برداشت. بايد بدانيم زمانهايي وجود دارند كه علايم شديدتر يا خفيفتر ظاهر ميشود و همواره احتمال عود علائم وجود دارد. در برخورد با كودكان ADHD بايد براي موفقيتهاي هر چند كوچك ارزش قائل باشيم و بدانيم در سير درمان گاهي ميتوان عود علائم را نيز پيشبيني نمود. شدت گرفتن علائم به هيچ عنوان نشانة كوتاهي مربيان در انجام وظايفشان نيست، همچنين نشانة عدم تأثير درمانهاي اعمال شده نيز نميباشد، بلكه گاهي درمانها موقتاً نميتوانند علائم بيماري را به خوبي قبل كنترل نمايند. اگر والدين و مربيان از اين نكتة مهم غافل باشند، ممكن است مرتب از يك درمان به سمت درمان ديگري بروند، هيچ درماني را كامل نكنند و هميشه ناراضي و نااميد باشند.
برخورد مناسب با كودكان ADHD به زمان، پشتكار، كوشش، مداومت و همكاري و هماهنگي زيادي نياز دارد، به همين دليل مربيان و والدين بايد همواره روحيهاي با نشاط، شاد، طنزپرداز و شوخطبع را در خود حفظ نمايند. بايد به عنوان والدين و مربيان اين كودكان در خود احساس ارزش نمايند و براي خود بهاي زيادي قائل شوند زيرا نسبت به ديگران مسئوليت سنگينتري به عهده دارند.
دارو:
داروهاي محرك مانند دكستروآمفتامين و متيل فنيديت (ريتالين) بيشترين داروهايي هستند كه براي درمان ADHD استفاده ميشود. اين داروها در 75درصد بيماران اثر ميكنند، تأثير آنها 3 تا 7 ساعت باقي ميماند و معمولاً دو تا سه مرتبه در روز تجويز ميشوند. اين داروها تمركز را افزايش، پُرتحركي، فعاليتهاي نامربوط، رفتارهاي ناگهاني و آزاردهنده را كاهش ميدهد، در نتيجه اين كودكان سازگاري بيشتري با محيط، والدين و آموزگاران نشان ميدهند، دست خط، دقت عمل، توانايي حل مسئله و ابتكار عمل در آنها افزايش مييابد. بعضي افراد با ميزان پايين دارو و بعضي با ميزان بالاتر دارو آثار بهبودي نشان ميدهند.
شايعترين عوارض اين داروها سردرد، دردشكم، تهوع و بيخوابي است كه اغلب كم اهميت ميباشد. قبلاً اعتقاد بر اين بود كه مصرف دارو باعث كندي رشد ميگردد و دارو در روزهاي آخر هفته يا تابستان مصرف نميشد تا اين كندي رشد جبران گردد. ولي اين اعتقاد در حال حاضر وجود ندارد و مطالعات نشان داده است كه مصرف داروهاي محرك اثري بر رشد همه كودكان ندارد و نيازي به قطع دارو در روزهاي تعطيل نيست. بياشتهايي ناشي از دارو را ميتوان با دادن غذاهاي مقوي و كم حجم در زمانهايي كه اشتهاي كودك بيشتر است نيز جبران نمود. در مجموع عوارض موقتي است و در صورت شديد بودن ميتوان با كاهش ميزان مصرف، آن را بر طرف نمود. بعضي كودكان عصرها به علت از بين رفتن اثر دارو بدخلقي و پرتحركي نشان ميدهند.
امروزه تركيبهاي جديدي از داروهاي محرك كه زمان اثرطولانيتري دارند و علائم بيماري را براي 12-10 ساعت كنترل ميكنند بيشتر مصرف ميشوند (مانند Concertaو Vyvanse ).
اگر به هر دليل نتوان از داروهاي محرك استفاده نمود، ميتوان از داروهاي ضد افسردگي (مانند رباكستين ـ آتموكستين، ونلافاكسين و بوپروپيون) استفاده نمود. اين داروها يك يا دو مرتبه در روز تجويز شده و مدت اثرشان طولانيتر است ولي تأثير آنها طي زمان كاهش مييابد.
از ديگر داروهايي كه در درمان ADHD مصرف ميشود ميتوان كلونيدين را نام برد. كلونيدين يك داروي مؤثر بر سيستم نوراپينفرين است كه در كاهش نشانههاي اختلال بيش فعالي نيز مؤثر است. معمولاً اثرات كلونيدين در درمان ADHD بعداز چند هفته درمان ظاهر ميشود.كلونيدين را ميتوان در مواردي كه كودك پاسخ درماني مناسبي به داروهاي محرك نميدهد به درمان اضافه نمود. اين دارو اختصاصاً بر پر فعاليتي و رفتارهاي پرخاشگري و خشم ناگهاني مؤثر ميباشد و اثري بر توجه و تمركز ندارد.
گاهي لازم است براي رسيدن به اثر مطلوب از مجموع چند دارو استفاده شود. در هر حال بايد براي كودك دليل مصرف دارو را توضيح داد تا او بداند كه دارو به او كمك ميكند تا با موقعيتهاي مختلف بهتر از قبل تطابق پيدا كند و بتواند موفقيتهاي بيشتري در زندگي كسب نمايد.
علائم اختلال بيش فعالي ـ كم توجهي در دورههاي سني مختلف
با توجه به اينكه عوامل وراثتي در ايجاد اين بيماري نقش مهمي دارند (80-70 درصد) علائم ممكن است حتي در شيرخوارگي نیز تظاهر پيدا كند. چنين شيرخواراني نسبت به محركها بسيار حساسند و تحت تأثير سر و صدا، نور، دما يا ساير تغييرات محيطي دچار آشفتگي ميگردند و عكسالعمل بيش از معمول نشان ميدهند. اين كودكان در دوران شيرخوارگي اغلب پرتحرك هستند، دست و پاي خود را زياد حركت ميدهند، كم خواب و كم غذا ميباشند و زياد گريه ميكنند.
اين اختلال داراي سه علامت عمده است كه شامل پرفعاليتي (پرتحركي)، كمبود توجه و تمركز، رفتارهاي تكانهاي (اعمال ناگهاني و غير قابل پيشبيني) ميباشد. ADHD سه نوع دارد: در نوع اول تظاهرات غالب پرتحركي و بيشفعالي است. در نوع دوم مشكل در تداوم توجه و تمركز وجود دارد و در نوع سوم كه از همه شايعتر است تركيبي از علائم پرتحركي و كمتوجهي بارز ميباشد.
كودكاني كه بيش فعالي ويژگي عمدهي آنها است بيشتر براي درمان ارجاع ميشوند تا كودكاني كه علايم اوليهي آنها نقص در توجه است. علايم نوع بيشفعالي ـ تكانشگري، از نوع تركيبي و به طور مشخص از نوع بيتوجهي زودتر ظاهر ميشود.
بايد توجه داشت كه با بالا رفتن سن در دورهي نوجواني و بلوغ ممكن است بيشفعالي از بين برود اما پايين بودن دامنهي توجه (حواسپرتي) و مشكلات تكانشي بيماران ادامه مييابد.
علائم بيش فعالي عبارتند از:
- كودك غالباً با دستهايش بازي ميكند، دست و پايش را تكان ميدهد و روي صندلي وول ميخورد.
- غالباً در كلاس يا جاهاي ديگري كه انتظار ميرود شخص بنشيند صندلي خود را ترك ميكند.
- در جاهايي كه مناسبتي ندارد راه ميرود يا از در و ديوار بالا ميرود (در نوجوانان و بزرگسالان اين حالت ممكن است محدود به احساس ذهني بيقراري باشد).
- غالباً بازي يا فعاليتهايش پر سر و صدا است.
- غالباً در حال حركت است و به نظر ميرسد «موتوري او را به حركت واميدارد».
- معمولاً زياد صحبت ميكند.
بايد توجه داشت كه بيش فعالي پديدهاي وابسته به موقعيت است و شدت آن به نوع فعاليت، علاقه به آن، ميزان توجه بالغين و رابطة بين والدين و كودك بستگي دارد. حتي وقتي كودك براي ارزيابي پيش پزشك برده ميشود ممكن است بيش فعالي در زمان محدودي كه كودك در مطب به سر ميبرد مشاهده نشود.
اين كودكان با ورود به مدرسه بيشتر مسئلهدار ميشوند. كودكان پرتحرك براي نشستن سر كلاس مشكل دارند. بسته به شدت اختلال معمولاً يك يا دو زنگ اول را تحمل ميكنند اما در ساعات نزديك ظهر بيقرار و پرتحرك ميشوند. به عناوين مختلف سر جاي خود ميلولند يا با همكلاسيهاي خود صحبت ميكنند و يا براي بيرون رفتن از سر كلاس درخواست مكرر دارند. معلمين معمولاً اين كودكان را بازيگوش مينامند و معتقدند كه آنان نظم كلاس را به هم ميزنند در حالي كه اين كودكان تحمل يك يا يك و نيم ساعت سر كلاس نشستن را به طور مداوم ندارند. نوجوانان و بالغين مبتلا به بيش فعالي در بسياري موقعيتها مرتب شكايت دارند كه حوصلهشان سر ميرود.
علائم اختلال توجه عبارتند از:
- كودك غالباً از توجه به جزئيات ناتوان است. در امور تحصيلي، كار يا ساير فعاليتها مرتكب اشتباهات ناشي از بيدقتي ميشود.
- در حفظ و نگهداري توجه برروي تكاليف يا فعاليتهاي مربوط به بازي ناتوان است.
- هنگام صحبت مستقيم با او، به نظر ميرسد كه گوش نميكند.
- اغلب قادر به پيگيري دستورات و يا اتمام كارها نميباشد، مثلاً تكليف درسياش را تكميل نميكند.
- معمولاً از فعاليتهايي كه نياز به كوشش ذهني دارد اجتناب ميكند (مانند خود داري از انجام تكاليف مدرسه).
- اغلب وسائل خود را گم ميكند (وسايل مدرسه، اسباببازي).
- غالباً محركهاي بيروني حواسش را به آساني پرت ميكنند.
- در فعاليتهاي روزمره غالباً فراموشكار است.
مشكل عمدة ناشي از بيتوجهي، عدم پيشرفت تحصيلي است. آموزگاران شكايت دارند كه اين كودكان با تأخير پاسخ ميدهند، فراموشكارند، آشفتهاند، اشياء را گم ميكنند، در روياهاي روزانه فرو ميروند، قادر به تمام كردن تكليفشان نيستند، به صحبتهاي آموزگار گوش نميدهند. در دورة نوجواني علائم بيتوجهي شايعتر ديده ميشود. بسياري از نوجوانان مبتلا به ADHD به جاي پر فعاليت بودن كند هستند، كم انرژي و آرامند، كم حرف ميزنند، بيحال در صندلي مينشينند و در روياهاي خود فرو ميروند، به آهستگي به سؤالات پاسخ ميدهند انگار كه گيج هستند، كند مينويسند، اطلاعات را به كندي پردازش ميكنند، مشكلات زيادي در حافظه دارند و معمولاً از جمع طرد ميشوند.
علائم تكانشگري عبارتند از:
تكانهاي بودن يعني اين بيماران نميتوانند يك پاسخ يا رفتار را (عليرغم انتظار عواقب منفي) به تأخير بياندازند. اين خصوصيت به صورت دخالت در صحبتها يا كار ديگران، پراندن جواب قبل از اتمام سؤال آموزگار، بيصبري براي منتظر نوبت ماندن (مثلاً در بازي) خود را نشان ميدهد.
شكايتهاي والدين از تكانهاي بودن فرزندان پيشدبستاني:
- تا از چيزي خوشش بيايد آن را ميگيرد.
- بقيه را هل ميدهد و كتك ميزند.
- در عبور از خيابان اگر دستش را نگيرند تصادف ميكند.
- دستش را با اجاق يا بخاري ميسوزاند.
- در بازيها قادر به كنترل خود نميباشد و معمولاً از طرف دوستان طرد ميشود.
- كودكان تكانهاي در سنين قبل از مدرسه در خطر تصادفات، اتفاقات و مسموميتها هستند و بايد به دقت مراقب آنها بود چون اغلب از خطر ناآگاه هستند.
در دوران نوجواني رفتارهاي ناسازگارانه افزايش مييابد كه شامل استفادهي زودرس از مواد، مشروبات، سيگار، رانندگي بياحتياط و تصادفات اتومبيل ميباشد. نوجوانان به دليل اعمال و يا دستورهاي ناگهاني و تكانهاي دوستان خود را زود از دست ميدهند. پول خرج كردن زياد و بدون فكر ممكن است موجب ايجاد قرض و بدهي شود. آنها در روابط با همتاهايشان مشكل پيدا ميكنند. همكاري با ساير نوجوانان براي آنها سخت است. رعايت مناسبات اجتماعي و پيروي از قوانين بازيها براي آنها دشوار ميباشد، اين مسئله موجب ميشود آنها از نظر اجتماعي طرد شوند و در نتيجه رفتارهاي تهاجمي كلامي يا جسماني از خود نشان بدهند. آنان در شريك شدن با ديگران و دستورپذيري از مظاهر قدرت مشكل دارند و به دليل لمس كردن يا هل دادن تكانهاي با ديگران مشكل پيدا ميكنند. فرزندان مبتلابه ADHD معمولاً قادر به دور نگهداشتن خود از بحثها و دعواي ميان ساير افراد نيستند و در درگيريهاي ديگران دخالت ميكنند.
منبع:مطالب آموزشي براي والدين اختلال بيشفعالي كم توجهي (ADHD)
کلینیک فوق تخصصی راد
Rad6@mail.com
نویسندگان:
الهام شيرازي ، فوق تخصص روانپزشكي كودك و نوجوان
زهرا شهريور، فوق تخصص روانپزشكي كودك و نوجوان
جواد علاقبندراد، فوق تخصص روانپزشكي كودك و نوجوان
